مهديقلى هدايت ( مخبر السلطنه )
مقدمه 31
خاطرات و خطرات ( فارسى )
خواهر آقاجونى زن حاجى على بوده مادر شاهرخ ، محمد تقى خان پسر آقاجونى دختر محمد على خان تجريشى را ميگيرد ، خواهر جيران ( فروغ السلطنه ) زن سوگلى ناصر الدين شاه . از وى سه پسر پيدا مىكند علينقى خان ، عباسقلى خان و محمد حسين خان . از زن ديگر دخترى داشته است هاجر نام كه زن على خان پسر عمه ( ناظم العلوم ) شد و دخترى آورد فرخلقا كه به ازدواج نصر اللّه خان پسر شهاب السلطنه رفت و اينك در وزارت فرهنگ از كارمندان است . از دخترهاى محمد على خان يكى زن ناصر الدين شاه شد نديم السلطنه كه دخترش را ضياء السلطنه به امام جمعه ميرزا ابو القاسم دادند يك دخترش هم زن جعفر قلى خان عمو شد كه از او اولاد نماند و درگذشت . جعفر قلى خان ( عمو ) را از مرضيه خانم ( خاله ) اولاد متعدد است چهار پسر از او ماند رضا قلى خان نير الملك ثانى ، هدايت قلى خان اعتضاد الملك ، كريمخان دكتر و سليمان خان و چهار دختر . حكايت شيخ جعفر كبير در شيراز امر كرد خمخانهاى كه بود بشكنند مباشر الحاح كرد كه دو هزار تومان ماليات ديوانى خمخانه است از من ميگيرند چارهاى بايد . به شيخ عرض كردند اين گره از دست دختر نصر اللّه خان ايلخانى قشقائى گشوده تواند شد ، شيخ از معزى اليها ديدن مىكند ، وى ملكى در عوض باز ميگذارد كه جبران عوارض خمخانه شود ، اين حكايت را به اين شرح شنيدهام شكسته شدن خمها ثابت است جبران مردد ، بهرحال محمد مهدى خان شحنه در اين موقع رباعى ساخته است . شيخى كه ز خامى بشكست او خم مى * زان عيش و نشاط بادهخواران شد طى گر بهر خدا شكست پس واى به من * ور بهر ريا شكست پس واى بوى رباعى را براى شيخ خوانده بودند ملاقات شحنه را درخواست كرده است ، خواهى نخواهى شحنه خدمت شيخ ميرسد ، تقاضا مينمايد كه خود رباعى را بخواند ، با تزلزل و هراس ميخواند . شيخ برسر خود مىزند بطوريكه ضعف مىكند ، چون به هوش ميايد ميگويد وليك انشاء اللّه براى خدا شكست . اعتماد السلطنه رباعى را باسم ملا محمد زنجانى در منتظم ناصرى صفحهء 110 نگاشته و وقوع امر را در طهران و اين خلاف واقع است . تولد نگارنده را هفتم شعبان 1280 قمرى از تلگراف به تبريز گفتند ، رضا قلى خان مهدىام نام نهاد . عزيز جان دختر محمد مهديخان خالهء پدرم مرا خان خانان خواند و به اين اسم تا زمان مظفر الدين شاه معروف بودم تا آنكه پس از فوت پدرم لقب مخبر السلطنه بر من تحميل شد .